قیمت و بازار قطعات

کارخانه‌های جدید حافظه و کاهش قیمت رم؛ قیمت رم و SSD کی پایین می‌آید؟ بررسی کامل با شواهد

مرکز میکرون در بندمیر سنگاپور؛ عکس آرشیوی سال ۲۰۲۳

این روزها هر کسی که می‌خواهد کامپیوتر بخرد یا ارتقا بدهد، یک سؤال دارد: کاهش قیمت رم کی اتفاق می‌افتد؟ از طرف دیگر، خبرهای زیادی درباره کارخانه‌های جدید حافظه منتشر می‌شود؛ از کارخانه ۲۴ میلیارد دلاری میکرون در سنگاپور تا مجتمع غول‌پیکر سامسونگ در پیونگ‌تک و توسعه سریع سازنده چینی CXMT. خیلی‌ها فکر می‌کنند این کارخانه‌ها به‌زودی بازار را از حافظه پر می‌کنند و قیمت‌ها پایین می‌آید.

در این مطلب کامل از اَوِستا مگ، همه کارخانه‌های مهم را یکی‌یکی بررسی می‌کنیم: کجا ساخته می‌شوند، چه چیزی تولید می‌کنند و دقیقاً کی به تولید می‌رسند. بعد سراغ پیش‌بینی خود تولیدکنندگان و مؤسسات تحقیقاتی می‌رویم و در نهایت با تکیه بر همین شواهد، صادقانه می‌گوییم وضعیت فعلی دست‌کم تا چه زمانی ادامه دارد.

اول یک حقیقت مهم: هیچ‌کس نمی‌تواند با قطعیت ۱۰۰ درصد بگوید

قبل از هر چیز باید صادق باشیم: هیچ تحلیل‌گر، تولیدکننده یا فروشنده‌ای نمی‌تواند تاریخ دقیق کاهش قیمت رم را با قطعیت کامل اعلام کند. حتی میکرون، سومین تولیدکننده بزرگ حافظه دنیا، در گزارش مالی سپتامبر ۲۰۲۶ گفته که هیچ دیدی ندارد که عرضه حافظه کی به تقاضای رو به رشد می‌رسد. اما چیزی که می‌شود با اطمینان بالا گفت، «حداقل زمان» است؛ یعنی زمانی که قبل از آن، از نظر فیزیکی امکان ندارد عرضه به‌اندازه کافی زیاد شود. این حداقل زمان را کارخانه‌ها تعیین می‌کنند و برنامه ساخت کارخانه‌ها اطلاعات عمومی و قابل بررسی است.

پاسخ کوتاه: در ۳ تا ۴ ماه آینده کاهش قیمت رم داریم؟

خیر. اگر فقط یک بخش از این مقاله را می‌خوانید، همین را بخوانید: تا جایی که در بازار حافظه می‌شود با اطمینان حرف زد، در ۳ تا ۴ ماه آینده (تا پایان سال ۱۴۰۵) کاهش واقعی قیمت رم در بازار جهانی نخواهیم داشت. این نتیجه‌گیری بر یک حدس تکیه ندارد. چهار شاهد مستقل همه در یک جهت هستند:

  • عرضه جدیدی در این بازه نمی‌رسد: هیچ کارخانه DRAM جدیدی پیش از اواسط ۲۰۲۷ حتی اولین ویفر خود را تولید نمی‌کند. این زمان‌بندی را خود سازندگان اعلام کرده‌اند و ساخت کارخانه را نمی‌شود فیزیکی جلو انداخت.
  • پیش‌بینی رسمی، گرانی است: TrendForce برای فصل چهارم ۲۰۲۶ رشد ۱۰ تا ۱۵ درصدی قیمت قراردادی DRAM را پیش‌بینی کرده است.
  • تولید از قبل فروخته شده: بخش بزرگی از تولید ۲۰۲۷ در قراردادهای بلندمدت با مشتری‌های بزرگ رفته است.
  • حتی خوش‌بین‌ترها کاهش نمی‌بینند: گارتنر تازه «ثبات» قیمت را از فصل اول ۲۰۲۷ پیش‌بینی می‌کند و Citi اوج قیمت را فصل دوم ۲۰۲۷ می‌داند.

سه استثنا که باید بدانید

  1. نرخ ارز: قیمت رم در بازار ایران به دلار هم بستگی دارد. اگر نرخ ارز پایین بیاید، قیمت تومانی رم می‌تواند کم شود، حتی وقتی قیمت جهانی بالا می‌رود؛ برعکس آن هم صادق است. این تغییر، کاهش قیمت رم در بازار جهانی نیست.
  2. نوسان کوتاه‌مدت: در بازار لحظه‌ای (Spot) ممکن است چند هفته افت جزئی ببینیم، مثل افتی که اواخر اکتبر ۲۰۲۶ در برخی چیپ‌های NAND دیده شد. این نوسان‌ها روند کلی را عوض نمی‌کنند.
  3. موجودی قدیمی: گاهی فروشنده‌ای جنسی را که قبلاً ارزان‌تر خریده، زیر قیمت روز بازار می‌فروشد. این یک فرصت مقطعی است، نه نشانه ارزان شدن بازار.

تنها چیزی که می‌تواند این پیش‌بینی را به هم بزند، یک شوک ناگهانی مثل توقف جدی سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی است و فعلاً هیچ نشانه‌ای از آن وجود ندارد. در ادامه همه شواهد را با جزئیات بررسی می‌کنیم.

چرا حافظه گران شد؟ خلاصه ماجرا در چهار جمله

تقاضای هوش مصنوعی برای حافظه، به‌خصوص حافظه HBM که روی پردازنده‌های هوش مصنوعی انویدیا و AMD نصب می‌شود، طی دو سال اخیر منفجر شد. ساخت HBM برای همان مقدار حافظه، ویفر بسیار بیشتری از رم معمولی مصرف می‌کند. تولیدکنندگان چون سود HBM و حافظه سرور خیلی بیشتر است، ظرفیت را به آن سمت بردند و برای رم کامپیوتر و گوشی سهم کمتری ماند. در همین حال، در دوره رکود ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ سرمایه‌گذاری برای ساخت کارخانه جدید تقریباً متوقف شده بود؛ پس وقتی تقاضا رسید، ظرفیت اضافه‌ای وجود نداشت. نتیجه این شد که تا اکتبر ۲۰۲۶ قیمت قراردادی DRAM به رکورد رسید و چیپ‌های DDR5 در بازار لحظه‌ای نزدیک ۵ برابر سال قبل معامله می‌شوند. جزئیات اعداد را در مطلب قیمت رم و SSD در نوامبر ۲۰۲۶ آورده‌ایم.

چرا ساخت کارخانه حافظه این‌قدر طول می‌کشد؟

برای فهم اینکه کاهش قیمت رم چرا سریع اتفاق نمی‌افتد، باید بدانیم کارخانه حافظه (Fab) چطور ساخته می‌شود:

سامانه حمل خودکار قطعات در مرکز میکرون در بندمیر سنگاپور
سامانه حمل خودکار قطعات در مرکز میکرون در بندمیر سنگاپور — منبع: Micron Technology

  1. ساختمان و اتاق تمیز (Cleanroom): ساخت سازه و اتاق‌های فوق‌تمیز معمولاً دو تا سه سال طول می‌کشد. مجوزها، زیرساخت برق و آب و کمبود نیروی متخصص هم این زمان را بیشتر می‌کنند.
  2. نصب تجهیزات: بعد از تکمیل اتاق تمیز، چند ماه طول می‌کشد تا دستگاه‌های لیتوگرافی و صدها دستگاه دیگر نصب و تنظیم شوند. دستگاه‌های لیتوگرافی هم محدودند و فقط چند شرکت در دنیا آن‌ها را می‌سازند.
  3. اولین ویفر: بعد از نصب، تولید آزمایشی شروع می‌شود. اما همان‌طور که در گزارش‌های مربوط به میکرون آمده، اولین ویفر به معنای تولید کامل نیست.
  4. افزایش تدریجی تولید (Ramp): رسیدن به ظرفیت کامل معمولاً چند فصل دیگر طول می‌کشد.

به همین دلیل TrendForce گفته که از شروع ساخت تا ارسال ویفر، معمولاً بیش از سه سال زمان لازم است و عرضه جدید در مقیاس بزرگ پیش از ۲۰۲۸ محدود خواهد بود.

کارخانه‌هایی که قرار است کاهش قیمت رم را رقم بزنند

میکرون (Micron)

پروژه محصول زمان‌بندی اعلام‌شده
آیداهو ID1 (آمریکا) DRAM اولین ویفر اواسط ۲۰۲۷
تانگلو (تایوان)، خرید کارخانه PSMC به ارزش ۱.۸ میلیارد دلار DRAM پیشرفته نصب تجهیزات ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷، ارسال قابل توجه از اواسط ۲۰۲۷
بسته‌بندی HBM در سنگاپور بسته‌بندی HBM (نه ساخت ویفر) اوایل ۲۰۲۷
آیداهو ID2 DRAM تولید اواخر ۲۰۲۸
هیروشیما (ژاپن)، حدود ۹.۶ میلیارد دلار HBM با لیتوگرافی EUV ساخت از مه ۲۰۲۶، تولید حدود ۲۰۲۸
سنگاپور، ۲۴ میلیارد دلار در ۱۰ سال NAND (حافظه SSD) شروع تولید ویفر نیمه دوم ۲۰۲۸
نیویورک (کلی)، چهار کارخانه DRAM کارخانه اول حدود ۲۰۲۹ تا ۲۰۳۰، بقیه تا ۲۰۴۱

نکته مهم: میکرون گفته بیش از ۷۵ درصد تولید ۲۰۲۷ خود را از قبل در قراردادهای بلندمدت با مشتریان بزرگ فروخته است و برخی قراردادها تا ۲۰۳۱ ادامه دارند. این یعنی حتی تولید جدید هم مستقیم به بازار آزاد و فروشگاه‌ها نمی‌رسد.

کارکنان میکرون در محیط تولید حافظه در سنگاپور؛ عکس سال ۲۰۲۴
کارکنان میکرون در محیط تولید حافظه در سنگاپور؛ عکس سال ۲۰۲۴ — منبع: Micron Technology

SK hynix

پروژه محصول زمان‌بندی اعلام‌شده
M15X در چئونگجو HBM4 رسیدن به ظرفیت کامل تا پایان ۲۰۲۶
یونگین فاز ۱ (Y1) اعلام نشده بازشدن اولین اتاق تمیز فوریه ۲۰۲۷، فعالیت کامل در ۲۰۲۷
M17 NAND شروع ساخت فوریه ۲۰۲۷، اتاق تمیز دسامبر ۲۰۲۸
یونگین فاز ۲ (Y2) DRAM نسل بعد و HBM شروع ساخت ژوئیه ۲۰۲۷، اتاق تمیز ژوئن ۲۰۲۹
ایندیانا (آمریکا) بسته‌بندی و تست HBM تولید انبوه نیمه دوم ۲۰۲۹

SK hynix در گزارش مالی فصل سوم ۲۰۲۶ صریحاً اعلام کرد انتظار دارد تقاضای حافظه تا سال ۲۰۳۰ از عرضه بیشتر باشد. این شرکت با ۱۴ مشتری قرارداد بلندمدت (معمولاً پنج‌ساله) بسته که بیش از ۵۰ درصد ظرفیت تولید ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ را پوشش می‌دهد.

سامسونگ

  • پیونگ‌تک P4: فعال است و یک خط DRAM پیشرفته 1c برای جدیدترین HBMها در آن در حال ساخت است.
  • پیونگ‌تک P5: فونداسیون در حال اجراست و سامسونگ درخواست داده طرح به سه کارخانه در یک ساختمان تبدیل شود که ظرفیت را بیش از ۱.۵ برابر می‌کند. تکمیل نهایی تا ۲۰۳۰ هدف‌گذاری شده و محصولات آن HBM، DRAM رده‌بالا و V-NAND نسل بعد خواهد بود.
  • کارخانه HBM اونیانگ: با سرمایه ۶ هزار میلیارد وون از سپتامبر ۲۰۲۶ کلنگ‌زنی شد.
  • هواسونگ: سامسونگ از فضای خالی اتاق‌های تمیز موجود برای افزایش DRAM معمولی استفاده می‌کند. این سریع‌ترین منبع عرضه اضافه است، اما ابعادش اعلام نشده.

سازندگان چینی: CXMT و YMTC

CXMT بزرگ‌ترین سازنده DRAM چین است و سهم آن از درآمد جهانی DRAM در فصل دوم ۲۰۲۶ به ۹.۵ درصد رسید و چهارم شد. ظرفیت ماهانه آن قرار است از حدود ۳۲۰ هزار ویفر به حدود ۴۲۰ هزار ویفر تا ۲۰۲۷ برسد و سهم DDR5 و LPDDR5 در تولیدش رو به افزایش است. YMTC هم کارخانه سوم خود در ووهان را تا پایان ۲۰۲۶ راه می‌اندازد و حتی تولید آزمایشی رم موبایل را بررسی می‌کند. یک تحلیل مستقل (Citrini Research) پیش‌بینی کرده که CXMT تا پایان ۲۰۲۶ تقریباً به ظرفیت ویفر میکرون برسد.

اما سه محدودیت جدی وجود دارد. اول، TrendForce می‌گوید بیشتر تولید اضافه چین را رونق هوش مصنوعی و دیتاسنترهای خود چین تا ۲۰۲۷ جذب می‌کند و به بازار جهانی نمی‌رسد. دوم، چین برای تجهیزات لیتوگرافی پیشرفته به خارج وابسته است و محدودیت‌های صادراتی می‌تواند توسعه را کند کند. سوم، این ظرفیت بیشتر در DRAM معمولی است و تأثیر کمی روی HBM دارد. با این حال، همین که بخشی از تقاضای چین را داخلی پوشش دهد، می‌تواند فشار روی بازار جهانی را کمی کم کند.

آیا این کارخانه‌ها جواب می‌دهند؟ چهار دلیل که کاهش قیمت رم دیر می‌آید

با وجود این همه سرمایه‌گذاری، شواهد نشان می‌دهد کاهش قیمت رم سریع اتفاق نمی‌افتد. چهار دلیل اصلی:

۱. بخش بزرگی از ظرفیت جدید برای HBM است، نه رم کامپیوتر

به جدول‌ها دقت کنید: کارخانه هیروشیمای میکرون، M15X در SK hynix، اونیانگ سامسونگ و بخش بزرگی از P5 و Y2 برای HBM و حافظه‌های هوش مصنوعی ساخته می‌شوند. TrendForce پیش‌بینی کرده عرضه بیتی HBM در ۲۰۲۷ بین ۵۰ تا ۶۰ درصد رشد کند و باز هم به تقاضا نرسد. وقتی خود HBM کم است، تولیدکنندگان دلیلی ندارند ظرفیت را به رم ارزان کامپیوتر برگردانند.

۲. رشد عرضه کمتر از حد معمول است

طبق داده IDC، عرضه DRAM در ۲۰۲۶ فقط ۱۶ درصد و NAND فقط ۱۷ درصد رشد می‌کند که پایین‌تر از میانگین تاریخی است. میکرون هم رشد عرضه بیتی کل صنعت را در ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ برای DRAM حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد و برای NAND حدود ۲۵ درصد تخمین زده است. دلیلش این است که نسل‌های جدید ساخت، نسبت به گذشته افزایش کمتری در تعداد بیت روی هر ویفر می‌دهند.

۳. تولید آینده از قبل فروخته شده

میکرون بیش از ۷۵ درصد و SK hynix بیش از ۵۰ درصد تولید ۲۰۲۷ را در قراردادهای بلندمدت فروخته‌اند. گزارش‌ها حتی می‌گویند شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی در حال بررسی خرید مستقیم حافظه از تولیدکنندگان از ۲۰۲۷ هستند. مشتری‌های کوچک‌تر، یعنی سازندگان ماژول رم که به فروشگاه‌ها می‌فروشند، باید با باقی‌مانده بازار رقابت کنند.

۴. تقاضا هم همزمان بالا می‌رود

میکرون پیش‌بینی کرده فروش سرورها در ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ رشد دو رقمی بالا داشته باشد و پلتفرم‌های جدید اینتل و AMD هم به حافظه بیشتری نیاز دارند. پس عرضه جدید با یک هدف متحرک روبه‌روست. تحلیل Citrini حتی برای سال ۲۰۳۰، با احتساب همه کارخانه‌های جدید از جمله چین، حدود ۲۵ درصد کمبود DRAM پیش‌بینی کرده است؛ البته این یک مدل پیش‌بینی است، نه واقعیت قطعی.

DDR4، DDR5 و رم لپ‌تاپ؛ کاهش قیمت رم برای همه یکسان نیست

وقتی از قیمت رم صحبت می‌کنیم، همه انواع آن در یک وضعیت نیستند و هر کدام دلایل خاص خود را دارند.

رم DDR4: شاید بدترین وضعیت را دارد

شاید عجیب باشد، اما رم قدیمی‌تر DDR4 امروز وضعیت بدتری از DDR5 دارد. دلیلش این است که تولیدکنندگان بزرگ برای آزاد کردن ظرفیت به نفع HBM و DDR5، تولید DDR4 را کم کرده‌اند و در حال خارج شدن از این بازارند. نتیجه‌اش در اعداد دیده می‌شود: طبق جدول قیمت لحظه‌ای DRAMeXchange، میانگین یک چیپ DDR4 شانزده‌گیگابیتی حدود ۸۳ دلار است، در حالی که چیپ هم‌ظرفیت DDR5 حدود ۶۱ دلار معامله می‌شود. یعنی چیپ نسل قدیمی‌تر گران‌تر از نسل جدید است. قیمت قراردادی DDR4 هشت‌گیگابیتی هم در اکتبر ۲۰۲۶ به رکورد ۲۷.۵ دلار رسید. حتی یک شکایت حقوقی در آمریکا مدعی شده که سامسونگ، SK hynix و میکرون از تمرکز روی HBM برای کم کردن تولید DDR3 و DDR4 استفاده کرده‌اند؛ این فعلاً یک ادعاست و ثابت نشده. نتیجه عملی: اگر سیستم DDR4 دارید و به رم بیشتر نیاز دارید، منتظر کاهش قیمت رم DDR4 نمانید؛ این بازار رو به کوچک شدن است، نه ارزان شدن.

رم DDR5: گران، اما با آینده روشن‌تر

DDR5 هم چند برابر سال گذشته گران شده، اما بخش بزرگی از ظرفیت جدید کارخانه‌ها (خارج از HBM) برای همین نسل است. کارخانه‌هایی مثل آیداهو ID1 و تانگلو میکرون و همچنین CXMT که سهم DDR5 را در تولید خود بالا می‌برد، در درجه اول عرضه DDR5 را زیاد می‌کنند. پس وقتی کاهش قیمت رم شروع شود، احتمالاً DDR5 اولین نسلی است که آن را تجربه می‌کند. برای هر سیستم جدید، DDR5 انتخاب درست است.

رم لپ‌تاپ و حافظه‌های لحیم‌شده

بیشتر لپ‌تاپ‌های جدید از حافظه LPDDR5 یا LPDDR5X استفاده می‌کنند که روی مادربرد لحیم شده و قابل ارتقا نیست. TrendForce گفته تخصیص حافظه موبایل (که همین LPDDR است) همچنان محدود است. به همین دلیل سازندگان لپ‌تاپ یا قیمت‌ها را ۱۵ تا ۲۰ درصد بالا برده‌اند یا مدل‌های پایه را با رم کمتر عرضه می‌کنند. نکته عملی: اگر لپ‌تاپ با رم لحیم‌شده می‌خرید، از همان اول ظرفیت کافی بگیرید، چون بعداً امکان اضافه کردن ندارید. برای لپ‌تاپ‌هایی که اسلات SO-DIMM دارند، شرایط مشابه رم دسکتاپ است.

درس چرخه‌های قبلی بازار حافظه

بازار حافظه همیشه چرخه‌ای بوده است: دوره کمبود و گرانی، سرمایه‌گذاری سنگین، مازاد عرضه و سقوط قیمت. نگاه به دو چرخه اخیر کمک می‌کند بفهمیم کاهش قیمت رم در این دوره چه زمانی محتمل است.

چرخه ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹

بین ژوئن ۲۰۱۶ تا ژانویه ۲۰۱۸ قیمت DRAM تقریباً سه برابر شد. محرک اصلی، تقاضای گوشی‌های هوشمند و سرورها بود. تولیدکنندگان ظرفیت اضافه کردند و از اواخر ۲۰۱۸ قیمت‌ها شروع به سقوط کرد و در ۲۰۱۹ به‌شدت پایین آمد. کل دوره گرانی حدود دو سال طول کشید.

چرخه ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳

بعد از رونق دوران کرونا، تقاضا یکباره افت کرد و بازار با مازاد عرضه روبه‌رو شد. قیمت‌ها سقوط کرد و سامسونگ طبق گزارش‌ها تولید را حدود ۵۰ درصد کم کرد. در همین دوره سرمایه‌گذاری برای کارخانه جدید تقریباً متوقف شد. همین کم‌کاری، زمینه کمبود امروز را فراهم کرد.

چرا این بار متفاوت است؟

در چرخه‌های قبلی، دوره گرانی معمولاً حدود دو سال طول می‌کشید و با رسیدن ظرفیت جدید تمام می‌شد. اگر همین الگو را به کار ببریم، گرانی که از اواخر ۲۰۲۵ شدت گرفت، باید حدود اواخر ۲۰۲۷ یا ۲۰۲۸ آرام شود؛ این دقیقاً با زمان رسیدن کارخانه‌های جدید هم‌خوانی دارد. اما دو تفاوت مهم وجود دارد. اول، تقاضای امروز از هوش مصنوعی می‌آید و پشت آن بودجه‌های عظیم دیتاسنترها و قراردادهای چندساله است، نه تقاضای مصرف‌کننده که سریع عوض می‌شود. دوم، بخشی از ظرفیت جدید به HBM می‌رود که ویفر بیشتری مصرف می‌کند. این دو عامل احتمال طولانی‌تر شدن چرخه را بالا می‌برند. درس تاریخ این است: کاهش قیمت رم بالاخره می‌آید، چون همیشه آمده؛ اما زمانش را ظرفیت کارخانه‌ها تعیین می‌کند، نه امید خریداران.

پیش‌بینی تولیدکنندگان و تحلیل‌گران از کاهش قیمت رم

منبع زمان اظهارنظر پیش‌بینی
SK hynix (گزارش مالی فصل سوم) اکتبر ۲۰۲۶ تقاضا تا ۲۰۳۰ از عرضه بیشتر است
میکرون سپتامبر ۲۰۲۶ بازار در ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ تنگ‌تر از ۲۰۲۶ است؛ تاریخ پایان ندارد
سامسونگ ژوئیه ۲۰۲۶ شرایط در ۲۰۲۷ بدتر می‌شود و تا ۲۰۲۸ ادامه دارد
رئیس گروه SK مارس ۲۰۲۶ چهار تا پنج سال دیگر، حدود ۲۰۳۰
گلدمن ساکس ژوئن ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸
IDC ژوئن ۲۰۲۶ بهبودی پیش از پایان ۲۰۲۷ نیست
Citi ژوئیه ۲۰۲۶ اوج قیمت در فصل دوم ۲۰۲۷ و بعد کاهش تدریجی
گارتنر مارس ۲۰۲۶ ثبات در فصل اول ۲۰۲۷ و کاهش کم در نیمه دوم ۲۰۲۷
AMD ژوئن ۲۰۲۶ عادی شدن قیمت DDR5 حدود دو سال دیگر، یعنی ۲۰۲۸
TrendForce ژوئیه ۲۰۲۶ قیمت DRAM سرور تا نیمه دوم ۲۰۲۷ هر فصل بالا می‌رود، با شیب کمتر؛ کمبود NAND در ۲۰۲۷ برطرف می‌شود
مدیرعامل ایسر سپتامبر ۲۰۲۶ کمبود عملاً تمام شده و قیمت‌ها اواخر ۲۰۲۷ پایین می‌آیند

منصفانه باید گفت که هر دو طرف انگیزه دارند. تولیدکنندگان حافظه از قیمت بالا سود می‌برند و ممکن است دوره کمبود را طولانی‌تر نشان دهند؛ همان‌طور که مدیرعامل ایسر به این موضوع اشاره کرده است. از آن طرف، ایسر به‌عنوان خریدار حافظه، از خوش‌بینی سود می‌برد. برای همین، بهترین کار این است که به جای یک پیش‌بینی، به «میانگین» و شواهد فیزیکی یعنی برنامه کارخانه‌ها نگاه کنیم.

نشانه‌های اولیه تغییر هم وجود دارد

برای اینکه تصویر کامل باشد، باید نشانه‌هایی را هم گفت که به نفع کاهش قیمت رم و SSD هستند:

  • NAND زودتر آرام می‌شود: قیمت مرجع NAND در اکتبر ۲۰۲۶ بعد از ۲۱ ماه افزایش، ثابت ماند و در بازار لحظه‌ای هم برخی چیپ‌های NAND در اواخر اکتبر ارزان‌تر شدند. TrendForce پیش‌بینی کرده کمبود NAND در ۲۰۲۷ برطرف شود. پس SSDها احتمالاً زودتر از رم به ثبات می‌رسند.
  • تقاضای مصرف‌کننده ضعیف شده: این عامل در بلندمدت به کاهش قیمت رم کمک می‌کند. فروش کامپیوتر و گوشی در ۲۰۲۶ حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد کم شده و این فشار را روی حافظه مصرفی کمتر می‌کند.
  • ظرفیت چین در حال رشد است: حتی اگر بیشترش داخل چین مصرف شود، رقابت قیمتی در DDR4 و DDR5 معمولی را بیشتر می‌کند.

جمع‌بندی شواهد: کاهش قیمت رم کی اتفاق می‌افتد؟

حالا به سؤال اصلی برمی‌گردیم. با کنار هم گذاشتن برنامه کارخانه‌ها، قراردادهای فروش و پیش‌بینی‌ها، نتیجه‌گیری ما این است:

تا پایان ۲۰۲۶ و نیمه اول ۲۰۲۷: کاهش قیمت رم تقریباً غیرممکن است

این قطعی‌ترین بخش ماجراست. هیچ کارخانه DRAM جدیدی پیش از اواسط ۲۰۲۷ اولین ویفر را تولید نمی‌کند. TrendForce برای فصل چهارم ۲۰۲۶ رشد ۱۰ تا ۱۵ درصدی قیمت قراردادی DRAM را پیش‌بینی کرده و تقریباً همه تولیدکنندگان ۲۰۲۷ را تنگ‌ترین سال می‌دانند. در این دوره احتمال بالا رفتن قیمت بیشتر از ثابت ماندن است.

نیمه دوم ۲۰۲۷: احتمال توقف رشد، نه کاهش جدی

با شروع تولید آیداهو ID1 و تانگلو، و طبق پیش‌بینی Citi و گارتنر، ممکن است رشد قیمت متوقف شود و کاهش اندکی آغاز شود. اما چون این کارخانه‌ها تازه اولین ویفرها را تولید می‌کنند و بخش زیادی از تولید از قبل فروخته شده، کاهش قیمت رم در این دوره محدود خواهد بود.

سال ۲۰۲۸: محتمل‌ترین زمان شروع کاهش قیمت رم

با رسیدن ID2، هیروشیما، سنگاپور و یونگین به تولید، و طبق دیدگاه AMD، گلدمن ساکس و سامسونگ، سال ۲۰۲۸ محتمل‌ترین زمان شروع کاهش محسوس قیمت است. اما حتی در این حالت هم برگشت به قیمت‌های سال ۲۰۲۵ بعید است.

بدبینانه‌ترین سناریو: تا ۲۰۳۰

اگر تقاضای هوش مصنوعی با همین سرعت ادامه یابد، کاهش قیمت رم باز هم عقب می‌افتد و دیدگاه SK hynix و رئیس گروه SK درست درمی‌آید و بازار تا ۲۰۳۰ تنگ می‌ماند.

پس پاسخ کوتاه با بیشترین اطمینانی که شواهد اجازه می‌دهد این است: وضعیت فعلی دست‌کم تا اواسط ۲۰۲۷ ادامه دارد؛ کاهش محسوس قیمت رم به احتمال زیاد از ۲۰۲۸ شروع می‌شود و SSDها احتمالاً زودتر، در طول ۲۰۲۷، به ثبات می‌رسند. البته یک اتفاق غیرمنتظره، مثل کند شدن ناگهانی سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی، می‌تواند این زمان‌بندی را جلو بیندازد؛ ولی فعلاً هیچ نشانه‌ای از آن دیده نمی‌شود.

برای خریدار امروز چه معنایی دارد؟

  • اگر به سیستم یا رم نیاز دارید، منتظر کاهش قیمت رم نمانید. صبر کردن حداقل ۹ ماه تا یک‌ونیم سال، احتمالاً با قیمت بالاتر در میانه راه همراه است.
  • به اندازه نیازتان بخرید: برای گیمینگ ۳۲ گیگابایت کافی است؛ برای رندرینگ و هوش مصنوعی ظرفیت را بر اساس کار واقعی‌تان انتخاب کنید.
  • SSD را بیش از نیاز نخرید: چون احتمالاً زودتر از رم ارزان یا ثابت می‌شود.
  • پلتفرم قابل ارتقا انتخاب کنید: تا وقتی حافظه ارزان شد، بتوانید ظرفیت را بدون تعویض کل سیستم اضافه کنید. مادربرد با چهار اسلات رم و پشتیبانی بلندمدت سوکت (مثل AM5 تا ۲۰۲۹) انتخاب هوشمندانه‌ای است.

محصولات موجود را در دسته‌های رم DDR5 و SSD NVMe ببینید. اگر می‌خواهید با بودجه مشخص بهترین سیستم را بگیرید، صفحه‌های خرید سیستم گیمینگ، سیستم رندرینگ و سیستم هوش مصنوعی را ببینید یا از مشاوره خرید کامپیوتر کمک بگیرید. برای تصمیم‌گیری کلی هم مطلب الان سیستم بخرم یا صبر کنم را بخوانید.

سؤالات متداول

کاهش قیمت رم کی اتفاق می‌افتد؟

بر اساس برنامه کارخانه‌ها و پیش‌بینی‌ها، کاهش قیمت رم پیش از نیمه دوم ۲۰۲۷ بسیار بعید است. محتمل‌ترین زمان شروع کاهش محسوس، سال ۲۰۲۸ است و در سناریوی بدبینانه ممکن است تا ۲۰۳۰ طول بکشد.

آیا کارخانه‌های جدید قیمت رم را پایین می‌آورند؟

در بلندمدت بله، اما اثرشان با تأخیر است. اولین کارخانه‌های جدید DRAM از اواسط ۲۰۲۷ ویفر تولید می‌کنند، بخش زیادی از ظرفیت جدید برای HBM است و تولید آینده از قبل فروخته شده است.

آیا SSD زودتر از رم ارزان می‌شود؟

احتمالاً بله. قیمت NAND زودتر از DRAM متوقف شده و TrendForce پیش‌بینی کرده کمبود NAND در ۲۰۲۷ برطرف شود.

آیا رم‌های چینی بازار را ارزان می‌کنند؟

CXMT به‌سرعت در حال رشد است، اما طبق TrendForce بیشتر تولید اضافه آن تا ۲۰۲۷ در خود چین مصرف می‌شود. اثرش روی بازار جهانی احتمالاً از ۲۰۲۷ به بعد دیده می‌شود.

آیا ممکن است قیمت رم ناگهانی سقوط کند؟

فقط اگر تقاضای هوش مصنوعی به‌طور ناگهانی کم شود. بازار حافظه سابقه چرخه‌های شدید دارد، اما فعلاً سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ در هوش مصنوعی رو به افزایش است و نشانه‌ای از چنین سقوطی دیده نمی‌شود.

قیمت رم در ماه‌های آینده چه می‌شود؟

در ۳ تا ۴ ماه آینده محتمل‌ترین حالت ادامه گرانی یا در بهترین حالت ثابت ماندن قیمت جهانی است. TrendForce برای فصل چهارم ۲۰۲۶ رشد ۱۰ تا ۱۵ درصدی قیمت قراردادی DRAM را پیش‌بینی کرده است.

آیا تا پایان سال ۱۴۰۵ قیمت رم کم می‌شود؟

در بازار جهانی خیر. پایان سال ۱۴۰۵ مصادف با مارس ۲۰۲۷ است و تا آن زمان هیچ کارخانه DRAM جدیدی به تولید نمی‌رسد. قیمت تومانی رم ممکن است با تغییر نرخ ارز جابه‌جا شود، اما این به معنای کاهش قیمت رم در بازار جهانی نیست.

رم DDR4 بخرم یا DDR5؟

برای سیستم جدید حتماً DDR5. تولید DDR4 در حال کم شدن است و چیپ آن حتی از DDR5 گران‌تر شده است. DDR4 فقط برای ارتقای سیستم‌های قدیمی منطقی است.

نتیجه نهایی

کارخانه‌های جدید حافظه واقعی‌اند و ده‌ها میلیارد دلار برای آن‌ها خرج می‌شود؛ اما ساخت هر کدام سه سال یا بیشتر طول می‌کشد، بخش بزرگی از آن‌ها برای هوش مصنوعی است و تولید آینده‌شان از قبل فروخته شده. با تکیه بر این شواهد، کاهش قیمت رم دست‌کم تا اواسط ۲۰۲۷ رخ نمی‌دهد، به احتمال زیاد از ۲۰۲۸ آغاز می‌شود و در بدترین حالت تا ۲۰۳۰ طول می‌کشد. اگر امروز به حافظه یا سیستم جدید نیاز دارید، صبر کردن برای ارزانی، تصمیم پرریسکی است. جزئیات برنامه‌های میکرون را می‌توانید در گزارش TrendForce بخوانید.

تصویر شاخص: مرکز میکرون در بندمیر سنگاپور؛ عکس آرشیوی سال ۲۰۲۳ — منبع: Micron Technology

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *